euskal herritik arantzazura.

LOS FRANCISCANOS

Comprenden tres órdenes: la primera orden (fundada en 1209) u Ordo Fratrum Minorum, formada por los franciscanos propiamente dichos (O. F. M.), los conventuales (O. F. M. Conv.) y los capuchinos (O. F. M. Cap.); la segunda orden (fundada en 1212 por I Santa Clara) formada por las clarisas y concepcionistas; y la tercera orden (fundada en 1221), terciarios franciscanos (seglares de ambos sexos), los religiosos terciarios regulares y las religiosas terciarias de varias congregaciones. A principios del siglo XIII, entre 1213 y 1215, entra en Hispania San Francisco de Asís con la intención de pasar al África, viaje del que desistió para acabar como peregrino de Compostela. La tradición dice que a su paso por Pamplona pacifica las luchas de barrios (ver SAN FRANCISCO DE ASIS). Con las primeras fundaciones conventuales se divide la orden en provincias. La provincia de Aragón abarcaba ese reino y el de Navarra. Cada provincia se subdividía en demarcaciones denominadas custodias y conventos. Se sabe que a fines del siglo XIV la prov. de Aragón, en la que se hallaba incluida Navarra, contaba con siete custodias y 37 conventos, y la de Castilla, 8 custodias y 44 conventos. Los franciscanos se distinguen pronto como confesores de reyes y doctores en Teología, así como en la fundación de asilos, hospitales, escuelas, predicación, misiones, etc. El descubrimiento de América provocó un despertar misionero en la evangelización de los indios. Otras misiones se fueron estableciendo por Japón, China y Filipinas. El dogma de la Inmaculada contó con firmes defensores entre los que se destaca Tomás Francés de Urrutigoiti n. en Zaragoza pero de origen materno vasco. Algunos franciscanos destacados son Diego de Estella, Angeles Sorazu, místicos; Juan de Rada que terció en la famosa controversia de auxiliis. En la jerarquía eclesiástica destaca Gregorio María Aguirre, cardenal y primado de España.

LOS FRANCISCANOS

Vicisitudes históricas

En el siglo XIII, con motivo de la visita de San Francisco de Asís a Euskalerria a su paso para Compostela, se fueron fundando conventos franciscanos en Vitoria (1214), Pamplona (1230), Bayona (1242), Tudela (1275?), Olite (1243 ó 1345), y en el siglo siguiente Bermeo (1357) y Miranda de Ebro (1397). Del siglo XV son por lo menos los de Izaro Forua (1427), Bilbao (1446 ó 1475), Orduña (1471), Labastida (1447), Viana (1440), Azpeitia (1497) y Piedrola de Campezu (1473).-El siglo XVI fue fecundo. Se fundaron el de Aránzazu (1514), el de Sasiola de Deva (1504), el de Elgoibar (1516), el de Mondragón (1582) y el de Tolosa (1587). En el siglo XVII continúa el aumento de conventos con el de San Sebastián (1606), Zarauz (1610), Vitoria (1635), y La Puebla de Arganzón (1670). Esto sin contar los de religiosas que solamente en Guipúzcoa se fundaban diez en el solo siglo XVI: Santa Ana y Vidaurreta, en Oñate (1509), Mondragón (1511), Segura (1519), Elgoibar (1533), Azcoitia (1589), y en el siglo XVII los de la Santísima Trinidad de Vergara (1600), Zarauz (1611), Santa Clara de Tolosa (1612), Isasi de Eibar (1618). Este auge desmedido alarmó a las Juntas Generales de Motrico que reunidas el año 1612 se vieron obligadas a restringir las fundaciones a los instituidos con toda clase de licencias y permisos. Reunidas de nuevo en 1699 volvieron a exponer al rey la inconveniencia de tal aumento por las dificultades de sostenimiento de los mismos. Una real provisión del 28 de febrero de 1708 disponía que no se pudiesen fundar sin licencia real y de la provincia. Estas casas de retiro, oración y enseñanza de frailes fueron suprimidas por la ley española de 1836 pero la disolución no se llevó a efecto por el estado de guerra civil. Solamente en Navarra afecta la ley a los conventos de Pamplona, Tudela, Viana, Estella, Sangüesa, Tafalla, Rocaforte y Arizcun. Hecha la paz en 1839 el gobierno español toleró la existencia de estos conventos si bien sus bienes se declararon de propiedad nacional española. A pesar de todo ello continuaron las monjas en posesión de sus propiedades hasta que en 1851 se celebró un Concordato entre la Reina de España y el Papa. Según uno de sus artículos deben conservarse las casas de religiosas que a la vida contemplativa reúnan educación y enseñanza de niñas u obras de caridad.

LOS FRANCISCANOS

Aránzazu

La presencia de los franciscanos en el convento y santuario de Ntra. Sra. de Aránzazu tuvo antecedentes a su instalación definitiva en 1514. Efectivamente; los primeros frailes son los mercedarios llegados de Burceña (Vizc.) llevados por Fr. Pedro de Arriarán o de Oñate que servía como superior. Llegaron en 1493 y fundaron la primera comunidad de religiosos varones de Guipúzcoa. La fundación no tuvo éxito. Los mercedarios regresaron a sus conventos de origen, los de Burceña y Colindres, salvo Fray Juan que se negó a abandonar el santuario constituyéndose así en el fundador superior de una casa de "tercerones" franciscanos como los llama Garibay. Estos franciscanos, poco más tarde, se hacen dominicos y de ahí el pleito que se origina con la Orden franciscana que reclama su derecho a la casa. Por sentencia de la Rota Romana se falla en favor de los franciscanos el año 1514 dando lugar a la toma de posesión definitiva de los mismos a partir de esa fecha. Desde ese momento se incrementa la devoción a Ntra. Sra. de Aránzazu de tal modo que ha llegado a ser uno de los santuarios más célebres de Euskalerria. La Cofradía del mismo nombre construye camino desde Oñate y San Ignacio visita el santuario en peregrinación de penitencia el año 1522. Otra muestra de devoción la constituye el legado que el 2 de enero de 1524 le hizo el leniztarra Juan López Alzarte y Garay. A principios del siglo XVIII había más de 61 religiosos. En 1933 tenía 20 padres, 17 coristas, 26 legos y donados y 68 alumnos del Colegio Seráfico.

martes, 5 de febrero de 2013

Euskonews

Jorge Oteiza / Artista

Bizitzen jakin izan dut (Euskonewseko 1go zenbakian argitaratutako elkarrizketa)

Jorge Oteiza Enbil Orion jaio zen 1908an. Arkitekturak tiratu zuen txikitatik, eta arte plastikoaren bideak jorratu zituen gazte zenetik. 1933an bere lehen saria lortu zuen Gipuzkoan eta erakusketak eratzeari lotu zitzaion, Euskal Herrian eta Hegoameriketan ere. 1950ean Arantzazuko Saindutegiaren estatuak egiteko lehiaketa irabazi zuen. 1957an Sao Pauloko Biurteko Nazioarteko Saria lortu zuen, eskulturan. Euskal Eskolaren bultzatzailerik adierazgarriena dugu. GAUR, EMEN eta ORAIN artista taldeen sortzaileetakoa da. 1963an “Quosque Tandem...! Euskal gogoaren interpretaziorako saioa” liburua argitaratu zuen eta 1983an “Ejercicios espirituales en un túnel”. 1985ean Espainiako Kultura Ministeritzaren Artederretako Domina eskuratu zuen eta 1988an Artederretako “Principe de Asturias” Saria egokitu zitzaion. Jorge Oteiza, euskal arte plastikoak eman dituen artistarik ezagunenetakoa da, mundu osoan.

Manuel Lekuona Saria eskaini zitzaion 1996an, eta bi urte beranduago, haren emate-ekitaldiaren gaineko erreportaia grafikoa bere eskuetara iristarazteko, Jorge Oteizarengana hurbildu ginen, aurtengo uztailaren amaieran, Zarautzko bere etxera, Euskal Herriko Unibertsitatearen Honoris Causa titulua jaso berri zuelarik. Eusko Ikaskuntzarekiko beti azaldu duen abegitasun zintzo berberarekin errezibitu gintuen, eguerdi eguzkitsu batean.

Ondoren doazen zertzeladak, elkarrizketa informal hartatik ateratakoak dira, batez ere bizitzaren alderdi ludiko eta epikureoa izan genituelarik hizpide. “Kote” Ormazabalek, 1996ko maiatzean Oñatiko Unibertsitatean ospaturiko ekitaldi hari buruz prestatutako argazki bildumaren aurrean Jorgeren lehen erreakzioa, On Manuel Lekuona zenaren gaineko gogoeta bat izan zen.

Manuel Lekuona Saria, jaso ditudan ohoren artekorik minenetakoa da, On Manuel biziki estimatzen nuen eta —aitortu zigun Oteizak— Nahikoa sakona izan zen gure harremana... Larrosantzeko koloreko bere azalak bakea adierazten zuen, komunikaziorako gogoa... Inoiz probokatzaile samarra ere gertatu zitzaigun!

Argazki bildumarekin jarraituz, emate-ekitaldiko lehendakaritzaren mahaian, hizlarien izenekin ipinitako karteltxoak aldatuta daudela ohartu zen, Sainz de Oiza-ren ondoan Gregorio Monreal-i zegokiona zegoelarik eta alderantziz.

Ederto dago, noizean behin gauzen ordena aldatu beharrean aurkitzen baikara, osterantzean bizitzak zentzu monotono irenstezina hartuko bailuke. Begira erretrato honetan ere —bera agertzen den bati buruz ari zen— Nire aurpegiak bakea eta anaitasuna isladatzen ditu..., justu ohikoaren kontrakoa, amorruzko betartearekin ateratzen bainaute beti. Argazki honetan, beraz, Oteizaren aurpegi izkutua ikus daiteke.

Eguerdia gainditua , hangoen gorputz eta gogoek bazkaltzeko ordua iristen ari zela igerri balute bezala, elkarrizketa tonu epikureoa hartzen zihoan. Hori gutxi bailitzan, “Zubi Ondo” jatetxeko Joseba adiskidea, dozena bat ostrarekin agertu zitzaigun, artistarentzat. Oteizari begiak biziagotu egin zitzaizkion. Josebaren jatetxean liburutegi txiki bat da, Jorgeri buruzko zenbait liburu eta bere eskultura estilizatu batzuekin.

Atornillatuta daude! Bestela... Ostrak, eta orohar itsaskia, betidanik gustatu zaizkit... Badakizu, Orion jaioa nauzue! Holandatik ekartzen dizkidate ostrak, berma osokoak, izan ere nire adinean estu zaindu behar dut elikadura. Ostrak jaten txapeldun izan nintzen Txilen eta Rio Janeiron! Eta ostrei laguntzeko, ezer ez hobeagorik Getariko txakolina baino... Getariko txanpaña! Getari, ezkutari!!

Une horretan Juan Garmendia Larrañagak, Jorgeren aspaldiko adiskidea, jatun on eta kirolzale aparta betidanik izan dela oroitu zion artistari. Alzuzatik zehar, Jorgeren 2CV zahar batean eginiko txangoen erreferentziak berpiztu ziren bien baitan.

Juan —bota zion bapatean Oteizak— Zu bai ogi puxka zarela! Eta oso ondo kontserbatzen zara, gainera! Nola egiten duzu? Ni berriz, hemen nago, haginik gabe, burutik zilborreraino neukan artifizialkeria guztia zakarrontzira bota baitut! Zilborretik beherakoa, berriz, berez eroriko da... Baina ez noa presaz ibiltzera! Osasunez makaltxo nabilen arren, nola demontre osatuko naiz laurogeitamar urterekin, egunero hiru zigarro puru erretzen baditut? Benetan, bizitzen jakin izan dut.

Eta Jorgek langelako ahapaletan miatu zuen jarraian, erdi izkuturik utzitako kaxa baten bila. Erretzeko pipak erakutsi nahi zizkigun, berak asmatutako eta Londres eta Buenos Airesen patentatutako modeloak. Edozein pipazale txundituta utz dezaketenak, tabakoa erretzeko duten sistema guztiz atzekoz aurrerakoa baita.

Lehen Juanek esan duenez, kirolzale ere izan zara... —gogoratu nion—.

Uzkudun boxealaria miretsi nuen, batez ere. Horra hor, adibidez, errezildarraren burua, harriz landu nuena. Behin apustu bat egin nuen, munduko edozein boxealariren kontra jokatzeko prest nengoela, baldin eta ring-a biribila bazen. Guretzat, euskaldunentzat biribiltasuna sakratua da. Begira, bestela, cromlech-a. Baina, horrezaz aparte, traineruek ere tiratzen naute, eta diseinu berezi batzuk burutu ditut, gai horren inguruan.

Argazkiak errepasatzen amaitu zuenean, Manuel Lekuona Saria emate-ekitaldiko prentsa mozkinei iritsi zitzaien txanda. Egun hartako kazeta batek, “Eusko Ikaskuntzak Oteizaren esfortzu humanistikoa sariztatu du” zioen. Ez dirudi Jorge oso ados zegoenik izenburu horrekin.

Nik ez dakit zer den esfortzua... den-dena esfortzua izan baitut bizitza osoan. Esfortzuak garaitu ninduen hasiera hasieratik eta, beraz, esfortzatuaren kontzientzia ez zen nigan inoiz sortu.

Juan Garmendiak, bientzat ezagun diren zenbait pertsonen aipamenak egiten jarraitu zuen. Oteizak, katilu bat kafe eskuan eta zigarro purua ezpainetan, gustora egiten zuen barre Juanen ateraldiekin. Jose Miguel Barandiaran, Julio Caro Baroja eta beste adiskide batzuen gaineko anekdotak azaldu ziren, denak umore onean.

Inpaktatua geratu nintzen Pio Baroja ezagutu nuenean -esan zigun Oteizak- Oso gaixorik zegoen, Madrilen, eta bere etxeak “bisiten arkipielagoa” zirudien, egun guztian jendez beterik baitzegoen. Nik ez nuen inolako asmorik bisitatzera joateko, baina behin txilear lagun bat etorri zitzaidan eta, arren eta arren, Don Pío ikustera laguntzeko eskatu zidan. Hara joan ginen eta gaixoarengana hurbildu ginenean, han zegoen batek “Zer iruditzen zaizkizu Arantzazuko apostoluak?” galdetu zion Barojari. Hark bota zuen ostikada! Eta, noski, jota utzi ninduen. Baina, handik aterata gero, “Zergatik jakin behar du Barojak eskulturaz?” galdetu nion neure buruari eta lasai geratu nintzen.

Ordu erdiz iraun zuen gure elkarrizketa biziak, hain zuzen ere Alberto Gisasola doktoreak, Jorgeri eguneko masaien dosia ematera etorri zitzaion unerarte. Elkarrekin azken erretratoak atera eta Oteiza handiak lanean lasai jarrai dezakeen, topa egin genuen.